Ở sân chơi chung, đồ con mang theo vẫn là đồ của con, còn cầu trượt, xích đu, hố cát là của mọi trẻ. Nắm hai điều này, ba mẹ dễ hướng dẫn con: đồ của mình thì mình quyết cho mượn, thiết bị chung thì không ai chiếm, mỗi người một lượt. Khác với ở lớp hay ở nhà, sân chơi khu phố không có cô đặt luật, nên ba mẹ là người giúp con mang những nguyên tắc nhỏ ấy ra ngoài.
Sân chơi chung cư, công viên, bãi đất trống đầu ngõ là nơi trẻ gặp nhiều bạn lạ nhất, cũng là nơi phụ huynh các nhà có cách dạy rất khác nhau. Bài này bàn cách chuẩn bị, cách xử lý những lần giành nhau với trẻ lạ, cách nói chuyện với phụ huynh khác và một ranh giới quan trọng: chia sẻ không có nghĩa là đi theo bất kỳ ai.
Sân chơi chung khác ở nhà và ở lớp thế nào
Ở nhà, ba mẹ đặt luật. Ở lớp, cô đặt luật. Ở sân chơi chung, không ai đặt luật cả, hoặc đúng hơn là có rất nhiều luật cùng lúc. Nhà này dạy con "ai cầm trước chơi trước", nhà kia dạy "phải nhường em nhỏ", nhà khác thì để trẻ tự giành. Trẻ ra sân phải chơi giữa những luật ngầm khác nhau mà không ai giải thích.
Trẻ ở sân chơi cũng thay đổi liên tục. Hôm nay có bạn ba tuổi, mai có anh chín tuổi. Con không có thời gian làm quen, không biết bạn tên gì, có khi gặp một lần không bao giờ gặp lại. Những yếu tố này làm chuyện chia sẻ khó hơn: trẻ ít động lực chia cho người không quen, và không chắc đồ cho mượn sẽ được trả.
Nhưng cũng chính vì vậy, sân chơi chung là nơi con tập được những kỹ năng mà ở nhà không có: làm quen nhanh, đọc tín hiệu của trẻ khác, thương lượng với người lạ. Ba mẹ không cần biến buổi ra sân thành giờ học đạo đức, chỉ cần chuẩn bị đúng và có mặt đúng lúc.
Một điều nên nhớ: ở sân chơi, con cũng đang nhìn ba mẹ. Ba mẹ chào phụ huynh khác, nhường chỗ ngồi trên ghế đá, giúp một bé lạ đứng dậy khi ngã, con đều thấy. Những việc nhỏ như vậy cho con một mẫu cụ thể về cách đối xử với người không quen, rõ hơn mọi lời dặn.
Mang gì ra sân và nói gì với con trước khi đi
Đồ mang theo quyết định khá nhiều chuyện có giành nhau hay không. Một vài gợi ý:
- Mang đồ có nhiều phần. Vài cái xẻng và khuôn cát, một túi bóng nhỏ, một hộp phấn vẽ sân. Có trẻ khác đến, con có thể đưa một phần mà vẫn còn để chơi.
- Không mang món quý nhất. Chiếc xe điều khiển mới mua, con búp bê ngủ cùng nên để ở nhà. Ra sân là có trẻ khác muốn chạm vào, và con sẽ căng thẳng suốt buổi.
- Nói trước với con. "Ra sân sẽ có bạn muốn chơi xẻng của con. Con muốn cho bạn mượn cái nào?" Câu hỏi giúp con chuẩn bị tinh thần và tự quyết trước.
- Thống nhất món nào không cho mượn. Nếu con muốn mang một món mà không muốn ai chạm, ba mẹ giúp con hiểu rằng ở sân chơi rất khó giữ món đó; hoặc cất trong túi của ba mẹ, chỉ lấy ra khi về.
- Mang thêm khăn và nước. Nghe chẳng liên quan, nhưng trẻ đói, khát, nóng thì ít chịu chia hơn hẳn. Một ngụm nước đúng lúc có khi giải quyết được một cuộc giành nhau.
Với trẻ lớn hơn, khoảng bảy tuổi trở lên, ba mẹ để con tự soạn túi đồ ra sân. Con tự tính mang gì để chơi cùng bạn, mang gì để chơi một mình, đó cũng là một bước tập suy nghĩ về người khác.
Cầu trượt, xích đu, hố cát: đồ chung không ai chiếm
Thiết bị chung là của mọi trẻ. Ba mẹ nói rõ với con: cầu trượt không phải của ai, nên không ai được đứng chặn đầu cầu không cho người khác trượt. Con được chơi, bạn cũng được chơi.
Xích đu chia theo số lần. Khi có trẻ chờ, ba mẹ có thể đề nghị đếm số lần đẩy, ví dụ mười lần rồi đổi. Số lần dễ hiểu và dễ kiểm hơn thời gian với trẻ nhỏ. Ba mẹ đếm to để cả hai trẻ cùng nghe.
Hố cát có chỗ cho nhiều người. Trẻ hay "chiếm đất" trong hố cát. Ba mẹ nhắc con xây trong một khoảng vừa đủ, chừa chỗ cho bạn, và không phá công trình của người khác.
Lớn nhỏ cùng chơi thì đi chậm lại. Trẻ lớn chạy nhanh trên cầu trượt dễ va vào trẻ nhỏ. Ba mẹ dạy con lớn để ý trẻ nhỏ hơn, đây là kiểu chia sẻ không gian và cũng là chuyện an toàn.
Không giữ chỗ hộ. Có trẻ đứng giữ xích đu cho bạn chưa tới. Ở sân chơi chung, ai có mặt thì xếp lượt, không giữ chỗ cho người vắng. Ba mẹ giải thích nhẹ nhàng nếu con làm vậy.
Khi trẻ lạ muốn đồ của con, hoặc con muốn đồ của trẻ lạ
Những tình huống này xảy ra hầu như mỗi lần ra sân. Bảng dưới gợi ý cách ba mẹ hướng con:
| Tình huống | Ba mẹ có thể gợi ý con | Ba mẹ làm gì |
|---|---|---|
| Trẻ lạ cầm lấy xẻng của con | "Đây là xẻng của mình, cậu muốn mượn thì hỏi mình nhé." | Đứng gần, để con tự nói trước; nếu con bối rối, nói giúp một câu ngắn |
| Con muốn chơi xe của trẻ lạ | "Cho mình chơi cùng được không?" hoặc đề nghị đổi một món | Nhắc con đó là đồ của bạn, bạn có quyền nói không |
| Trẻ lạ không trả đồ khi về | "Cậu ơi, cái đó của mình." | Nói nhẹ với phụ huynh bên kia, không giật lại từ tay trẻ |
| Con cho mượn rồi muốn lấy lại ngay | "Cậu chơi xong thì trả mình nhé." | Nhắc con đã cho mượn thì chờ bạn chơi một lúc |
| Nhiều trẻ cùng xin một món | "Mình xếp lượt nhé, cậu trước rồi tới cậu." | Giúp con đếm lượt nếu con còn nhỏ |
Ba mẹ ưu tiên để con tự nói, chỉ chen vào khi con lúng túng hoặc tình hình căng lên. Mỗi lần con tự nói được một câu với trẻ lạ là một lần con tự tin hơn ở sân chơi.
Nói chuyện với phụ huynh khác ở sân
Phần khó ở sân chơi nhiều khi không nằm ở trẻ mà ở người lớn. Có phụ huynh bảo con mình phải nhường bé của họ vì bé nhỏ hơn, có người đứng xem con họ giành đồ mà không nói gì, có người lại mắng con họ quá nặng khiến ba mẹ bên này áy náy. Trước hết, ba mẹ nhớ rằng mình không dạy được con người khác, chỉ dạy được con mình và nói một cách tôn trọng với người lớn.
Một câu mở lời thân thiện giúp nhiều việc: chào, hỏi tên bé, rồi đề nghị một luật đơn giản, "hai bé chơi theo lượt nhé, bé nhà mình chơi xong sẽ tới bé nhà mình". Phần lớn phụ huynh đồng ý khi được đề nghị lịch sự. Nếu phụ huynh bên kia vẫn muốn con mình nhường ngay, ba mẹ có thể tuỳ tình huống: đôi khi nhường để giữ hoà khí, rồi giải thích lại với con sau; đôi khi nhẹ nhàng giữ lượt cho con.
Nếu ba mẹ quyết định để con nhường vì tình huống, hãy nói rõ với con lúc về nhà: "Lúc nãy mẹ bảo con đưa xe cho em vì mẹ của em rất muốn thế, con buồn phải không. Lần sau mình sẽ mang thêm một chiếc." Con hiểu rằng ba mẹ vẫn đứng về phía con, chỉ là có lúc người lớn chọn cách mềm mỏng. Không nên nói xấu phụ huynh kia trước mặt con.
Ngược lại, nếu chính con mình là bên hay giành đồ của trẻ khác, ba mẹ chủ động xin lỗi phụ huynh bên kia và dẫn con trả đồ. Con thấy ba mẹ nhận phần trách nhiệm của nhà mình một cách đàng hoàng, đó là bài học về chia sẻ và tôn trọng đi cùng nhau.
Chia sẻ không có nghĩa là đi theo bất kỳ ai
Dạy con rộng rãi ở sân chơi cần đi kèm một ranh giới rõ ràng: con chia đồ chơi với bạn, nhưng không đi theo người lớn lạ, không nhận đồ ăn hay quà từ người lạ khi chưa hỏi ba mẹ, không rời khỏi tầm nhìn của người lớn đi cùng. Tử tế với người khác và giữ an toàn cho mình là hai điều đi cùng nhau.
Ba mẹ nói với con theo cách đơn giản: "Chơi với các bạn ở sân thì vui. Nhưng nếu có người lớn mà con không biết rủ con đi đâu, cho con quà, con chạy về chỗ ba mẹ ngay và kể cho ba mẹ nghe." Không cần doạ hay kể chuyện đáng sợ, chỉ cần một quy tắc rõ và được nhắc lại.
Với trẻ lớn hơn, ra sân chơi một mình trong khu chung cư, ba mẹ thống nhất phạm vi được đi, giờ về, và người có thể nhờ khi cần như bác bảo vệ, cô hàng xóm quen. Biết mình có chỗ dựa giúp con tự tin hơn khi giao lưu với các bạn mới. Sân chơi khi đó vừa là nơi con tập chia sẻ, vừa là nơi con tập tự lo cho mình.
Khi xảy ra giành đồ với trẻ lạ: trình tự xử lý
Khi hai trẻ không quen biết cùng nắm một món đồ, ba mẹ có thể làm theo trình tự sau để tình hình dịu nhanh:
- Tới gần, hạ người ngang tầm hai trẻ, không giật món đồ từ tay ai.
- Hỏi ngắn: "Món này của ai?" Nếu là đồ của con, nhắc bạn hỏi mượn; nếu là đồ của bạn, nhắc con trả lại.
- Nếu là thiết bị chung, nêu luật lượt và đếm cho cả hai nghe.
- Nhìn quanh tìm phụ huynh của trẻ kia, mời họ cùng giải quyết.
- Gợi ý một cách chơi chung nếu có thể: hai bạn cùng đổ cát vào một khuôn, cùng lăn một quả bóng.
- Nếu không êm được, rời đi chơi chỗ khác một lúc. Rời đi không phải là thua, mà là cho cả hai trẻ thời gian dịu lại.
Sau buổi chơi, ba mẹ nhắc lại với con điều con đã làm tốt, như "lúc bạn cầm xẻng, con nói được câu hỏi mượn rất rõ", để con mang kinh nghiệm đó vào lần ra sân sau. Nếu buổi chơi kết thúc không vui, ba mẹ cũng không cần giảng; một câu "hôm nay khó nhỉ, lần sau mình thử cách khác" là đủ để con biết mỗi lần ra sân là một lần tập, không phải một bài thi.
Câu hỏi thường gặp
Con không chịu cho trẻ lạ mượn đồ, ba mẹ có nên ép không?
Không cần ép. Đồ của con thì con có quyền quyết. Ba mẹ có thể gợi ý con cho mượn một món phụ, hoặc rủ bạn chơi chung thay vì cho mượn. Lần sau, mang theo đồ có nhiều phần để con dễ chia hơn mà không thấy mất mát.
Trẻ lạ giật đồ của con mà phụ huynh không có mặt thì làm sao?
Ba mẹ nói với trẻ kia bằng giọng bình tĩnh: "Đây là đồ của bạn, con trả lại cho bạn nhé." Không giật lại từ tay trẻ. Nếu trẻ không trả, ba mẹ chờ một lúc hoặc tìm người lớn đi cùng trẻ. Phần lớn trẻ trả lại khi được nói rõ ràng mà không bị doạ.
Con hay đứng chặn cầu trượt không cho bạn lên, có cần can thiệp không?
Có, vì cầu trượt là của mọi trẻ và đứng chặn còn dễ gây ngã. Ba mẹ nhắc con: "Cầu trượt là của tất cả các bạn, con trượt xong thì đi vòng lên lại." Nếu con vẫn chặn, ba mẹ đưa con ra chơi chỗ khác một lúc rồi quay lại thử tiếp.
Có nên mang đồ ăn ra sân chia cho trẻ khác không?
Cần cẩn thận vì nhiều trẻ có dị ứng hoặc phụ huynh không muốn con ăn đồ ngoài. Nếu con muốn mời bạn, ba mẹ hỏi phụ huynh bên kia trước. Đồ ăn nên để chia trong những buổi đã hẹn với bạn quen thì hợp hơn.
Con hay chơi một mình ở sân, không tham gia cùng ai, có sao không?
Nhiều trẻ cần thời gian quan sát trước khi tham gia, đặc biệt khi gặp trẻ lạ. Ba mẹ có thể ngồi cạnh con, cùng chơi một trò đơn giản, khi có trẻ khác tới gần thì mời bạn cùng chơi. Nếu con lớn rồi mà rất khó chịu khi ở gần bất kỳ trẻ nào, ba mẹ hỏi thêm cô giáo.
Ở sân chơi chung cư, các bé quen nhau hay lập nhóm không cho con chơi cùng, làm sao?
Ba mẹ giúp con tìm một cách tham gia, như mang theo một món đồ hay một trò mới để rủ cả nhóm. Đồng thời trò chuyện với con về cảm giác bị bỏ ra ngoài. Nếu chuyện này lặp lại và con buồn nhiều, ba mẹ trao đổi nhẹ nhàng với phụ huynh các bé.