Cho đi đồ chơi cũ dạy con chia sẻ tốt nhất khi chính con chọn món để cho và biết món đồ sẽ đến tay ai. Ba mẹ lén gom đồ của con đem cho thì nhà gọn hơn, nhưng con chỉ thấy đồ của mình biến mất. Cùng con ngồi chọn, gói và trao tận tay, con học được rằng một món mình không còn chơi có thể làm một bạn khác vui.
Nhiều gia đình Việt có thói quen dọn nhà trước Tết, đó là dịp tự nhiên để cả nhà cùng con xem lại đồ chơi. Bài viết đi qua cách làm từng bước, những lúc con không muốn cho món nào, các nơi có thể gửi đồ, và một điều hay bị quên: cho đi sao để người nhận cũng được tôn trọng. Phần vệ sinh, kiểm tra an toàn đồ chơi cũ là chủ đề khác, ở đây chỉ bàn chuyện cho đi.
Vì sao không nên lén đem cho đồ của con
Ba mẹ thường làm vậy vì thấy nhanh: chờ con đi học, gom một túi đồ con lâu rồi không chơi, gửi cho em họ hay mang đi quyên góp. Nhưng trẻ nhớ đồ của mình hơn người lớn nghĩ. Một ngày con hỏi chiếc xe tải đâu, và phát hiện ra nó đã được cho đi mà không ai hỏi mình. Với con, đó không phải là chia sẻ mà là bị lấy.
Hệ quả thường thấy là con canh giữ đồ chặt hơn, không chịu cất đồ vào tủ vì sợ mất, hoặc chống đối mỗi lần ba mẹ nói tới chuyện dọn đồ. Con cũng mất một dịp quý: dịp tự mình quyết định cho đi một thứ của mình và thấy niềm vui của người nhận. Bỏ qua dịp đó, ba mẹ bỏ qua đúng phần bài học có giá trị nhất.
Lén cho đi còn ngầm nói với con rằng đồ của con thật ra là đồ của ba mẹ, ba mẹ muốn làm gì thì làm. Trong khi đó, ở các tình huống khác, ba mẹ lại muốn con tôn trọng đồ của người khác và hỏi trước khi lấy. Trẻ để ý những chỗ lệch này. Khi ba mẹ hỏi con trước khi cho đồ của con, ba mẹ đang giữ đúng luật mà mình dạy.
Cùng con chọn đồ để cho đi: làm từng bước
Một buổi chọn đồ êm thấm cần chuẩn bị một chút. Trình tự gợi ý cho trẻ từ khoảng bốn tuổi:
- Chọn lúc cả nhà thong thả, không vội, không phải ngay sau khi con vừa giành đồ với em. Nói với con mục đích: "Mình xem đồ chơi nào con không chơi nữa, để tặng cho bạn nhỏ khác."
- Đổ đồ ra theo từng nhóm nhỏ, không đổ cả phòng một lúc. Mỗi lần một rổ, một ngăn kệ.
- Chia ba chỗ: giữ lại, cho đi, chưa quyết. Con tự đặt từng món vào chỗ con chọn.
- Món ở chỗ "chưa quyết" cho vào một chiếc hộp, cất đi vài tuần. Nếu con không hỏi tới, lần sau con dễ quyết định hơn.
- Cùng con xem món cho đi còn tốt không: đủ chi tiết, không gãy vỡ, chạy được. Đồ hỏng không phải là quà.
- Để con tự xếp vào túi hoặc hộp, có thể vẽ một tấm thiệp nhỏ gửi kèm.
- Nếu được, để con trao tận tay hoặc đi cùng ba mẹ mang tới nơi nhận.
Buổi đầu tiên con có thể chỉ chọn được hai ba món, và như vậy là đủ. Số lượng không quan trọng bằng việc con tự quyết. Qua vài lần, con quen với nhịp dọn đồ và cho đi, ba mẹ thường thấy con chọn nhanh hơn, mạnh dạn hơn.
Khi con không muốn cho món nào
Đồ chơi gắn với kỷ niệm. Chiếc xe con chơi suốt năm ba tuổi, con thú bông được tặng hôm sinh nhật, những món này mang ký ức chứ không chỉ là đồ chơi. Người lớn cũng giữ những món đồ cũ vì kỷ niệm. Ba mẹ tôn trọng điều này, không gọi là "đồ cũ rích".
Sợ cho đi là mất luôn cái gì đó của mình. Với trẻ nhỏ, cho đi một món có thể làm con thấy bất an. Bắt đầu từ món nhỏ, ít ý nghĩa, như một chiếc xe trùng, một bộ xếp hình con đã chơi chán, để con nếm cảm giác cho đi mà không thấy mất mát.
Con chưa thấy được người nhận. Một túi đồ đi đâu không rõ thì khó cho. Kể cho con về người nhận, "em Bông ba tuổi con của cô hàng xóm, em chưa có bộ xếp hình", giúp con có một khuôn mặt cụ thể để nghĩ tới.
Ba mẹ cũng cho đi đồ của mình. Con thấy ba mẹ chọn quần áo, sách vở của chính ba mẹ để cho đi, con hiểu đây là việc cả nhà làm, không phải chỉ con bị đòi hỏi.
Giữ lại một vật làm kỷ niệm. Với món con thương mà nhà không còn chỗ, ba mẹ gợi ý con giữ lại một phần nhỏ, như một bánh xe, một chiếc nơ, hoặc vẽ lại món đồ vào cuốn sổ của con. Kỷ niệm được giữ, món đồ thì đi tiếp tới tay người khác.
Chấp nhận khi con nói không lần này. Nếu con vẫn không muốn, ba mẹ dừng lại, hẹn lần khác. Ép cho đi một lần có thể làm hỏng nhiều lần cho đi sau này.
Cho ai và mỗi cách cho dạy con điều gì
Mỗi nơi nhận cho con một trải nghiệm khác nhau. Ba mẹ có thể đổi cách qua từng năm để con thấy nhiều phía của việc cho đi:
| Người nhận | Con học được | Lưu ý |
|---|---|---|
| Em họ, em nhỏ trong gia đình | Thấy món đồ của mình được tiếp tục chơi, có khi còn chơi cùng em | Hỏi trước bên nhận có cần không, tránh dồn đồ cho nhà khác |
| Bạn hàng xóm, con của người quen | Cho đi người mình biết, thấy niềm vui trực tiếp | Không cho kèm lời kể công, để quà nhẹ nhàng |
| Quyên góp qua trường, qua nhóm thiện nguyện đáng tin | Món đồ đi xa tới những bạn mình chưa gặp | Chọn nơi rõ ràng, đồ phải sạch và còn dùng tốt |
| Đổi đồ với bạn | Có đi có lại, thương lượng công bằng | Hai bên cùng đồng ý, ba mẹ hai nhà biết |
Không có cách nào hơn cách nào; mỗi cách có giá trị riêng. Với trẻ nhỏ, cho người con biết mặt thường dễ hiểu hơn; với trẻ lớn, quyên góp qua trường giúp con nghĩ tới những người ở xa mình. Ba mẹ cũng nên hỏi trước nơi nhận đang cần gì, vì một số nơi chỉ nhận sách, có nơi không nhận thú bông. Cho đúng thứ người ta cần là một cách tôn trọng người nhận, và con học được rằng cho đi cũng cần tìm hiểu, không chỉ cần lòng tốt.
Cho đi món còn tốt, và nghĩ tới người nhận
Một bài học quan trọng đi kèm cho đi là: quà phải là thứ còn tốt. Trẻ dễ chọn những món đã gãy, thiếu mảnh, vì đó là những món con chán nhất. Ba mẹ nhẹ nhàng giải thích rằng đồ hỏng không mang lại niềm vui cho ai, và để con thử tưởng tượng: "Nếu con nhận được một chiếc xe gãy bánh, con thấy thế nào?"
Câu hỏi này giúp con đặt mình vào chỗ người nhận, cũng là gốc của lòng tử tế. Đồ hỏng có thể sửa cùng con nếu sửa được, không thì bỏ đi đúng chỗ. Phần cho đi là những món mà con nghĩ một bạn khác sẽ vui khi chơi.
Ba mẹ cũng để ý cách nói về người nhận. Tránh những câu như "cho mấy đứa nghèo", "cho nhà nó vì nó không có tiền mua". Con nghe vậy sẽ hiểu cho đi là việc của người hơn cho người kém, và người nhận là người đáng thương. Thay vào đó, nói "cho các bạn nhỏ ở trường vùng cao", "cho em Bông chưa có bộ xếp hình". Người nhận là một bạn nhỏ như con, không phải một hoàn cảnh.
Trẻ lớn đôi khi hỏi thẳng: "Sao bạn ấy không có đồ chơi?" Ba mẹ trả lời thật, ngắn gọn, không phán xét gia đình người khác: mỗi nhà có hoàn cảnh riêng, có nhà ở xa chỗ bán đồ chơi, có nhà đang gặp khó khăn một thời gian.
Giữ thể diện cho người nhận
Cho đi đúng cách là cho mà người nhận không thấy mình bị nhìn xuống. Những điều ba mẹ có thể dặn con và tự giữ:
- Không chụp ảnh người nhận, nhất là trẻ em ở hoàn cảnh khó khăn, để đăng lên mạng hay khoe với người quen.
- Không kể công trước mặt người nhận, kiểu "cái này đắt lắm đấy", "con chơi chưa hỏng gì đâu".
- Nếu con muốn đi cùng mang đồ tới, con trao như trao quà cho bạn, không phải như ban phát.
- Khi gặp lại người nhận, không nhắc "cái xe đó là của con cho đấy".
- Nếu người nhận không cần, hoặc lịch sự từ chối, ba mẹ và con vui vẻ nhận lại, không phật ý.
Những điều này nghe như phép tắc người lớn, nhưng trẻ từ khoảng sáu, bảy tuổi đã hiểu được nếu ba mẹ giải thích bằng câu hỏi "nếu con là bạn ấy thì sao". Cho đi mà giữ được thể diện cho người khác là bước trưởng thành của lòng muốn chia. Ba mẹ làm gương trước: khi gia đình gửi đồ cho ai, ba mẹ nói nhẹ nhàng, không nhắc mãi chuyện mình đã cho, con sẽ học theo cách đó.
Cho đi không phải để chừa chỗ cho đồ mới
Một cái bẫy hay gặp: ba mẹ nói "con cho đi bớt rồi mẹ mua cái mới". Việc cho đi lúc đó thành điều kiện để có đồ mới, và con học rằng cho là một cuộc trao đổi. Lâu dần, con chỉ chịu cho khi có món mới chờ sẵn. Nếu nhà cần dọn bớt đồ, ba mẹ cứ nói thật là nhà chật, và tách hẳn chuyện cho đi khỏi chuyện mua sắm.
Ba mẹ có thể biến cho đi thành nếp định kỳ của gia đình, không gắn với quà mới: mỗi dịp dọn nhà cuối năm, mỗi lần con lên một lớp mới, cả nhà cùng ngồi xem đồ chơi, sách vở, quần áo. Cái mốc đều đặn giúp con biết trước và chuẩn bị tâm thế.
Với trẻ lớn khoảng tám đến mười tuổi, ba mẹ có thể giao hẳn cho con tự quản: con tự xem tủ đồ, tự chọn, tự liên hệ với cô giáo nếu lớp có đợt quyên góp. Ba mẹ chỉ hỏi lại và giúp phần vận chuyển. Khi chia sẻ trở thành việc con tự làm theo nhịp của mình, nó không còn là bài học nữa mà là một phần cách con sống.
Câu hỏi thường gặp
Con mấy tuổi thì có thể tự chọn đồ chơi để cho đi?
Từ khoảng ba, bốn tuổi trẻ đã chọn được vài món nếu ba mẹ chia nhỏ việc và giải thích người nhận là ai. Trẻ nhỏ hơn thì ba mẹ có thể chọn ra vài món rồi hỏi con có đồng ý không. Dù tuổi nào, con được hỏi vẫn tốt hơn bị cho đi đồ mà không biết.
Đồ chơi là quà ông bà tặng thì có nên cho đi không?
Nên hỏi con trước, và nếu con muốn cho, có thể báo ông bà một câu để ông bà vui vì món quà của mình tiếp tục được dùng. Với những món ông bà rất trân trọng, gia đình có thể giữ lại một hai món làm kỷ niệm.
Con cho đi rồi lại đòi lấy lại thì làm thế nào?
Ba mẹ công nhận cảm giác tiếc của con, nhưng giải thích món đồ đã là của bạn rồi. Đây là bài học về quyết định có hệ quả. Lần sau, ba mẹ dùng hộp chưa quyết để con có thời gian cân nhắc trước khi cho đi hẳn những món con còn lưỡng lự.
Có nên để con bán đồ chơi cũ lấy tiền thay vì cho đi không?
Bán đồ cũ cũng có giá trị riêng, như dạy con về tiền và giá trị đồ vật. Nhưng đó là bài học khác, không thay được bài học cho đi. Ba mẹ có thể kết hợp: một phần đồ con bán hoặc đổi, một phần con chọn để tặng.
Làm sao biết nơi quyên góp đồ chơi đáng tin?
Ưu tiên kênh có người phụ trách rõ ràng, như đợt quyên góp do trường của con tổ chức, nhóm của khu phố, hoặc người quen trực tiếp mang tới nơi nhận. Hỏi trước nơi đó cần loại đồ gì, để đồ được dùng thật thay vì bị bỏ lại.
Con lớn rồi nhưng vẫn không chịu cho đi món nào, có đáng lo?
Nhiều trẻ có tính thích giữ đồ, thích sưu tập, đó không phải là xấu. Ba mẹ tôn trọng và tìm kiểu chia sẻ khác hợp với con, như cho bạn mượn, chia thời gian, giúp đỡ. Nếu con lo âu rõ rệt mỗi khi có đồ bị di chuyển, ba mẹ hỏi thêm chuyên gia.