Trẻ vào lớp 1 thường tự soạn cặp được nếu ba mẹ cho tập từ mùa hè, dùng một thời khoá biểu bằng màu hoặc hình mà con tự đọc được, và trong vài tuần đầu ngồi cạnh kiểm cùng con trước khi lùi dần. Quên đồ thỉnh thoảng là một phần của quá trình. Nếu lần nào con quên ba mẹ cũng chạy mang lên trường, con sẽ khó học được việc tự nhớ.
Soạn cặp là việc đầu tiên của tuổi đi học mà con có thể nhận trọn: cặp là của con, sách vở là của con, lớp học là của con. Nhận được việc này, con bước vào tiểu học với cảm giác mình lo được cho mình. Bài này đi từ chuyện tập trước khi nhập học tới cách sắp chỗ cất đồ, lộ trình ba tuần đầu, cách xử lý khi con quên và khi con lên lớp lớn hơn.
Vì sao nên để con tự soạn cặp ngay từ lớp 1
Nhiều ba mẹ nghĩ lớp 1 còn nhỏ, soạn hộ cho chắc, đợi con lớn hơn mới giao. Nhưng thói quen hình thành rất nhanh trong những tuần đầu năm học. Nếu tháng 9 năm lớp 1 ba mẹ soạn hộ, con sẽ quen rằng cặp là việc của người lớn, và đến lớp 3 việc giao lại khó hơn nhiều, vì lúc đó con đã có lý do để phản đối: "Trước giờ mẹ soạn mà."
Soạn cặp cũng là bài tập tư duy tốt cho trẻ 6 tuổi. Con phải nhìn thời khoá biểu, biết ngày mai thứ mấy, có môn gì, môn đó cần sách gì, vở gì, đồ dùng gì. Đó là một chuỗi suy nghĩ có thứ tự, tập cho con lập kế hoạch nhỏ, kiểm tra lại và chịu trách nhiệm với kết quả.
Quan trọng hơn cả, khi con tự soạn, cái cặp trở thành của con theo nghĩa thật. Con biết mỗi thứ nằm ở đâu, nên trong lớp con tự lấy ra được mà không lúng túng. Con cũng biết nếu thiếu thứ gì thì đó là do mình, và lần sau mình sửa. Cảm giác này khác hẳn với việc mở cặp ra và ngạc nhiên vì không thấy cuốn vở mẹ đã cho vào.
Tập từ mùa hè: bắt đầu bằng túi đi chơi
Mùa hè trước lớp 1 là lúc tốt nhất để tập, vì không có áp lực bài vở. Thay vì cho con soạn cặp thật, ba mẹ cho con tập soạn những chiếc túi vui hơn:
- Mỗi lần đi chơi công viên, về quê hay đi bơi, cùng con liệt kê những thứ cần mang. Với trẻ chưa đọc, ba mẹ vẽ hoặc chụp hình từng món.
- Để con tự lấy từng món và cho vào túi, đánh dấu vào hình khi đã cho vào.
- Trước khi ra cửa, con tự kiểm lại một lần theo danh sách hình. Ba mẹ đứng cạnh nhưng không kiểm thay.
- Nếu con quên khăn hay bình nước, để con tự nhận ra khi đến nơi, rồi cùng con tìm cách xoay xở. Ba mẹ có thể mang dự phòng nhưng chưa vội đưa ra.
- Về nhà, con tự lấy đồ ra, đồ bẩn bỏ vào giỏ giặt, đồ sạch cất về chỗ.
- Vài tuần trước khai giảng, chuyển sang soạn thử chiếc cặp mới với sách vở đã mua, theo một thời khoá biểu giả định.
Qua mùa hè, con đã quen ba bước: xem danh sách, lấy đồ, kiểm lại. Khi vào năm học, con chỉ cần thay danh sách đi chơi bằng thời khoá biểu.
Sắp chỗ học, chỗ cất và giờ soạn cặp
Con soạn cặp nhanh hay chậm phụ thuộc nhiều vào cách sắp đặt. Một vài thứ nên có trước ngày khai giảng:
- Một góc cố định. Bàn học hoặc một kệ thấp, nơi sách vở luôn được cất về sau khi học. Đồ nằm rải rác khắp nhà thì soạn cặp thành cuộc đi tìm.
- Xếp sách vở theo môn. Mỗi môn một chồng hoặc một ngăn, bọc cùng màu với môn đó trên thời khoá biểu. Trẻ lớp 1 chưa đọc thạo vẫn nhận ra màu ngay.
- Thời khoá biểu con tự đọc được. Mỗi môn một màu hoặc một hình nhỏ con chọn, dán ở góc học, ngang tầm mắt con.
- Hộp bút có chỗ cho từng thứ. Bút chì, tẩy, thước đều có ô, nhìn vào là biết thiếu gì.
- Giờ soạn cặp cố định. Ngay sau khi học bài buổi tối hoặc sau bữa tối, không để đến sáng. Cặp soạn xong để ở cửa, cạnh giày.
- Một ngăn riêng cho giấy tờ của trường. Thông báo, phiếu cần ba mẹ ký luôn để ở một ngăn, mỗi tối ba mẹ mở xem.
Những thứ này không cần mua sắm gì nhiều. Một chiếc thùng giấy chia ngăn, vài tờ giấy màu bọc sách là đủ. Điều quan trọng là mỗi thứ có một chỗ, và con là người đặt chúng về chỗ.
Lộ trình những tuần đầu: ba mẹ ngồi cạnh rồi lùi dần
Nhiều nhà giao hẳn việc soạn cặp ngay ngày đầu rồi thất vọng khi con quên liên tục. Lùi dần từng bước sẽ chắc hơn. Đây là một lộ trình mẫu, ba mẹ điều chỉnh theo con:
| Giai đoạn | Con làm | Ba mẹ làm |
|---|---|---|
| Tuần 1–2 | Đọc thời khoá biểu, lấy sách vở, cho vào cặp | Ngồi cạnh, hỏi "mai có môn gì?", cùng kiểm lại từng món |
| Tuần 3–4 | Tự soạn, tự kiểm theo thời khoá biểu | Kiểm lại sau khi con soạn xong, chỉ hỏi về món thiếu chứ không tự lấy |
| Tháng thứ 2 | Soạn và kiểm hoàn toàn một mình | Kiểm vài buổi trong tuần, không báo trước buổi nào |
| Từ tháng thứ 3 | Tự lo, tự dọn cặp cuối tuần | Kiểm một lần cuối tuần cùng con, xem cặp có rác, có giấy của trường không |
Nếu con lùi lại, ví dụ quên nhiều sau một kỳ nghỉ, ba mẹ quay lại một bậc trong một tuần rồi lùi ra tiếp. Đó không phải là thất bại của con hay của ba mẹ, mà là cách học bình thường.
Trong lúc kiểm cùng con, ba mẹ nên để con cầm cặp và tự lấy từng món ra đối chiếu, ba mẹ chỉ đọc hoặc chỉ vào thời khoá biểu. Nếu ba mẹ tự lục cặp, con sẽ chỉ đứng nhìn, và việc kiểm tra lại thành việc của người lớn. Khi phát hiện thiếu, hỏi "còn thiếu gì không con?" và chờ con tự tìm ra, dù mất thêm một phút.
Khi con quên đồ: có nên mang lên trường không
Đồ liên quan sức khoẻ và an toàn thì mang. Thuốc con đang dùng, kính mắt, đồ ăn với trẻ có chế độ ăn đặc biệt, áo ấm khi trời trở lạnh. Những thứ này không phải chỗ để tập tự chịu trách nhiệm.
Đồ học tập thì cân nhắc. Quên một cuốn vở bài tập, con có thể được cô nhắc, phải làm bù hoặc mượn bạn. Đó là hệ quả nhỏ, an toàn và rất dễ nhớ. Nếu lần nào ba mẹ cũng mang lên, con sẽ học rằng quên cũng không sao vì luôn có người lo.
Nói trước với con và với cô. Ba mẹ báo trước cho con: "Từ tuần sau, nếu con quên sách vở, mẹ sẽ không mang lên, con nói với cô nhé." Nếu cô giáo có cách xử lý quá nặng với trẻ quên đồ, ba mẹ nói chuyện với cô trước, vì mục đích là con học cách nhớ, không phải con bị xấu hổ.
Sau khi quên, hỏi thay vì trách. "Hôm nay quên vở, con thấy thế nào? Lần sau mình làm gì để nhớ?" Có trẻ tự nghĩ ra cách dán hình lên cặp, có trẻ muốn kiểm lại hai lần. Cách do con nghĩ ra thường được con giữ.
Quên liên tục là tín hiệu cần xem lại. Nếu con quên gần như mỗi ngày dù đã có hệ thống, có thể chỗ cất chưa hợp lý, thời khoá biểu khó đọc, hoặc con đang gặp chuyện ở lớp. Một số trẻ gặp khó khăn kéo dài về chú ý và trí nhớ làm việc; khi đó ba mẹ nên trao đổi với giáo viên và hỏi chuyên gia.
Cặp nặng và những thứ không cần mang
Tự soạn cặp còn gồm một kỹ năng ít ai dạy: biết bỏ ra những gì không cần. Nhiều trẻ cho cả chồng sách vào cặp cho chắc, hoặc để cặp chứa đồ chơi, giấy vụn, vỏ bánh suốt nhiều ngày. Cặp nặng làm con mệt khi đi bộ, leo cầu thang, và các khuyến cáo y tế thường nhắc trẻ không nên đeo cặp quá nặng so với cân nặng cơ thể trong thời gian dài.
Ba mẹ cùng con tập câu hỏi "mai có cần cái này không?" cho từng món. Sách của môn không có ngày mai thì để ở nhà. Đồ dùng chung để ở lớp nếu trường cho phép. Đồ chơi chỉ mang khi cô cho phép mang. Con cũng tập đeo cả hai quai, chỉnh quai để cặp sát lưng.
Cuối tuần, dành mười phút cho việc "dọn cặp": dốc hết đồ ra, bỏ rác, giấy tờ của trường đưa ba mẹ, sách vở cất về chỗ, bút chì gọt lại. Đây là việc con làm, ba mẹ chỉ ngồi cạnh trong vài tuần đầu. Sau một học kỳ, nhiều trẻ tự nhớ việc dọn cặp như một phần quen của cuối tuần. Lúc dọn cặp cũng là lúc ba mẹ phát hiện những thứ con không kể: một tờ giấy cô gửi về, một món đồ lạ của bạn, một cuốn vở bị rách. Ba mẹ hỏi chuyện nhẹ nhàng, không tra hỏi, để con quen kể chuyện lớp học.
Lên lớp 3, lớp 4: từ soạn cặp đến tự lo việc học của mình
Khi con đã soạn cặp thành thạo, phần tự lập tiếp theo là tự lo những việc học khác: tự xem bài tập cần làm, tự nhớ lịch kiểm tra, tự chuẩn bị đồ cho các tiết thể dục, mỹ thuật, ngày hoạt động ngoài trời. Ba mẹ có thể cho con một cuốn sổ nhỏ hoặc một tờ lịch tuần để con tự ghi, rồi tối Chủ nhật cùng con nhìn lại tuần sắp tới.
Ở giai đoạn này, việc của ba mẹ đổi từ kiểm từng món sang hỏi về kế hoạch: "Tuần này con có gì cần chuẩn bị không?", "Con định làm phần này vào hôm nào?". Câu hỏi giúp con tự nghĩ trước, còn người lớn vẫn nắm được tình hình mà không phải soi từng trang vở.
Không phải đứa trẻ nào cũng sẵn sàng như nhau. Có con lớp 3 đã tự lo trọn, có con lớp 5 vẫn cần ba mẹ nhắc lịch kiểm tra. Ba mẹ so con với chính con của năm trước, không so với bạn cùng lớp. Mỗi năm con nhận thêm một phần việc học của mình là đang đi đúng hướng, dù nhịp có chậm hơn mong đợi của người lớn.
Câu hỏi thường gặp
Con lớp 1 chưa đọc được thời khoá biểu, làm sao tự soạn?
Dùng màu và hình. Mỗi môn một màu, sách vở bọc cùng màu, thời khoá biểu cũng tô màu tương ứng. Con chỉ cần nhìn màu của ngày mai rồi lấy đúng chồng sách cùng màu. Khi con đọc thạo hơn, ba mẹ thêm tên môn vào cạnh màu.
Con soạn cặp quá lâu, mất cả tiếng mỗi tối, có nên làm hộ?
Chưa nên làm hộ, mà nên xem chỗ kẹt. Thường là đồ để rải rác, phải đi tìm, hoặc con vừa soạn vừa chơi. Sắp lại chỗ cất cho gọn, đặt giờ soạn ngắn và ngồi cạnh vài buổi. Khi mọi thứ có chỗ, phần lớn trẻ lớp 1 soạn xong trong vài phút.
Ba mẹ đi làm về muộn, không ngồi cạnh con soạn cặp được thì sao?
Có thể nhờ người lớn khác ở nhà ngồi cạnh trong những tuần đầu, hoặc cho con soạn trước rồi ba mẹ kiểm lại khi về. Một cuộc gọi ngắn hỏi "mai con có môn gì, con soạn chưa?" cũng giúp con nhớ rằng đây là việc của con.
Có nên phạt khi con quên đồ nhiều lần?
Phạt thường làm con sợ và giấu chuyện quên chứ ít khi giúp con nhớ hơn. Cách có ích hơn là cùng con tìm xem vì sao quên và sửa cách soạn. Hệ quả tự nhiên ở lớp, như phải mượn bạn hay làm bù, thường đã đủ để con để tâm hơn.
Con hay để quên đồ ở trường như áo khoác, bình nước, phải làm sao?
Ghi tên lên đồ dùng, tập cho con một bước kiểm trước khi về: "áo, bình, cặp". Ba mẹ có thể hỏi con mỗi chiều đồ đã về đủ chưa. Nếu mất đồ, cùng con hỏi cô hoặc phòng giữ đồ thất lạc của trường, để con tự đi tìm thay vì ba mẹ mua mới ngay.
Con muốn soạn cặp buổi sáng chứ không phải buổi tối, có được không?
Với trẻ đã thành thạo và buổi sáng không gấp, có thể thử. Nhưng phần lớn trẻ lớp 1–2 soạn buổi tối thì ổn định hơn, vì sáng ra đầu óc còn ngái ngủ và thời gian ít. Ba mẹ có thể để con thử một tuần rồi cùng con xem cách nào ít quên hơn.