Trẻ biết ơn thầy cô một cách thật lòng khi con thấy được những gì cô làm cho mình mỗi ngày và khi con nghe ba mẹ nói về cô với sự tôn trọng. Một tấm thiệp ngày 20/11 có ý nghĩa nhất khi nó là kết quả của cả năm con được giúp nhìn thấy công cô, chứ không phải một việc làm theo lịch. Biết ơn thầy cô cũng không có nghĩa là im lặng khi cô làm điều sai với con.
Người Việt có câu "Không thầy đố mày làm nên" và truyền thống tôn sư trọng đạo. Với trẻ mầm non và tiểu học, những chữ lớn ấy cần được dịch thành việc cụ thể: cô đến lớp sớm, cô buộc tóc cho con, cô ngồi cạnh khi con khóc. Bài này gợi ý cách giúp con nhìn thấy, cách ba mẹ nói về thầy cô ở nhà, những cách con bày tỏ theo tuổi, và giữ an toàn cho con khi có điều không ổn ở lớp.
Vì sao trẻ khó thấy công thầy cô
Với một đứa trẻ, cô giáo là người luôn có mặt ở lớp, giống như cái bàn, cái bảng. Con không nghĩ cô đã chuẩn bị bài từ tối hôm trước, đã cắt dán đồ dùng, đã nghĩ cách giúp bạn hay khóc. Con chỉ thấy cô đứng đó, hát, kể chuyện, nhắc nhở. Phần việc phía sau, vốn chiếm rất nhiều thời gian của cô, nằm ngoài tầm mắt của con.
Trẻ cũng hay nhớ những lúc cô nhắc nhở hơn những lúc cô giúp. Một lần bị cô bảo ngồi yên dễ đọng lại hơn mười lần được cô lau mặt, vì cảm xúc khó chịu in sâu hơn. Nếu không có ai giúp con cân lại, hình ảnh cô trong đầu con có thể lệch về phía người hay bắt lỗi.
Cuối cùng, con nghe ba mẹ nói về cô. Nếu ở nhà ba mẹ hay phàn nàn "cô chẳng để ý gì", "trường thu tiền mà dạy chẳng ra sao", con sẽ mang những câu đó tới lớp. Rất khó để một đứa trẻ biết ơn một người mà ba mẹ mình không tôn trọng. Lòng biết ơn thầy cô của con, vì vậy, bắt đầu từ cách ba mẹ nhìn và nói về thầy cô.
Một ngày của cô mà con thường không thấy
Ba mẹ kể cho con nghe những phần việc dưới đây, mỗi lần một chút. Công việc ở mỗi trường mỗi khác, đây là hình dung chung:
| Lúc nào | Cô làm gì | Con có thể nhận ra qua |
|---|---|---|
| Tối hôm trước | Soạn bài, chuẩn bị đồ dùng, cắt dán tranh, nghĩ trò chơi | Những bức tranh, đồ chơi mới xuất hiện trên lớp |
| Sáng sớm | Đến trước giờ đón, mở cửa lớp, dọn chỗ, đón từng bạn | Cô đã ở lớp khi con tới |
| Trong giờ học | Dạy, để ý từng bạn, giúp bạn chậm, dỗ bạn khóc | Lúc cô ngồi cạnh con hay bạn khác |
| Giờ ăn, giờ ngủ | Chia cơm, đút bạn nhỏ, trông giấc ngủ, thay quần áo khi bạn tè dầm | Cô không ngủ khi cả lớp ngủ |
| Sau giờ tan | Trả trẻ, trao đổi với phụ huynh, dọn lớp, ghi sổ | Cô vẫn ở lớp khi bạn cuối cùng về |
Với trẻ tiểu học, ba mẹ thêm phần chấm bài, sửa từng lỗi trong vở của con. Một câu hỏi như "con nghĩ cô chấm bao nhiêu quyển vở mỗi tối?" đủ để con dừng lại hình dung. Khi con tự đếm số bạn trong lớp, con sẽ hiểu được phần nào. Ba mẹ không cần kể để con thấy cô khổ, chỉ cần để con thấy cô bận rộn vì cả lớp, trong đó có con, và cô vẫn dành cho con những lúc riêng.
Ba mẹ nói về thầy cô ở nhà như thế nào
Kể điều cô đã làm, cụ thể. "Hôm nay cô nhắn mẹ là con ăn hết bát canh, cô để ý con lắm." Những câu nhỏ như vậy đặt công cô vào trí nhớ của con mỗi ngày.
Không chê cô trước mặt con. Ba mẹ có thể không đồng ý với cô về một việc, đó là chuyện bình thường. Nhưng bàn trước mặt con làm con mất chỗ dựa ở lớp. Bất đồng nên được nói riêng với cô hoặc nhà trường, bình tĩnh và tôn trọng.
Hỏi con về cô, không chỉ về bài. "Hôm nay cô kể chuyện gì?", "Cô có giúp con việc gì không?" Câu hỏi hướng con nhớ tới người, không chỉ nhớ tới điểm hay bài học.
Nói lời cảm ơn cô trước mặt con. Lúc đón con, một câu "cảm ơn cô hôm nay" nói đủ to để con nghe, dạy con nhiều hơn mọi bài giảng về tôn sư trọng đạo.
Gọi cô bằng tên, với sự quý mến. Khi ba mẹ nhắc đến "cô Hoa", "thầy Minh" bằng giọng quý mến, con cảm nhận cô là người thân thuộc, không chỉ là người quản lớp.
Con bày tỏ lòng biết ơn theo tuổi
Mỗi tuổi có cách bày tỏ riêng. Ba mẹ gợi ý, để con chọn, không bắt buộc:
- 2–4 tuổi: ôm cô, vẫy tay chào, tặng cô một bông hoa nhặt ở sân, một hình vẽ nguệch ngoạc mà ba mẹ ghi giúp vài chữ theo lời con.
- 5–6 tuổi: tự vẽ tranh về cô và lớp, tự gấp một món đồ giấy, kể cho cô nghe điều con thích ở lớp.
- 7–8 tuổi: viết vài dòng cảm ơn bằng chữ của con, giúp cô việc nhỏ như phát vở, xếp ghế, lau bảng khi cô nhờ.
- 9–10 tuổi: viết thư kể một kỷ niệm cụ thể với cô, cùng các bạn chuẩn bị một tiết mục, và giữ lớp ngăn nắp để cô đỡ việc.
- Mọi tuổi: chăm chú khi cô giảng, giữ trật tự, giúp bạn. Với cô, một lớp học dễ chịu là món quà lớn.
Món quà tự làm của trẻ thường vụng về, lệch màu, sai chính tả. Ba mẹ đừng sửa lại cho đẹp. Thầy cô quý chính những nét vụng ấy, vì đó là dấu vết thật của con.
Ngày Nhà giáo 20/11 cho trẻ nhỏ: phần việc của con
Chuyện quà cáp của phụ huynh là một câu chuyện riêng. Ở đây nói phần của con, để ngày này là của con chứ không phải của ba mẹ:
- Khoảng một tuần trước, nói với con về ý nghĩa ngày này: ngày cả nước cảm ơn những người dạy học.
- Hỏi con nhớ điều gì về cô trong mấy tháng qua. Ghi lại vài ý con kể.
- Để con chọn cách làm: vẽ tranh, làm thiệp, gấp hoa, hát một bài. Ba mẹ chuẩn bị giấy, màu, keo dán.
- Ba mẹ ngồi cạnh nhưng không làm thay. Con mệt thì dừng, làm tiếp hôm sau.
- Hôm đó, để con tự trao cho cô, kèm một câu con tự nghĩ.
- Buổi tối, hỏi con cô phản ứng thế nào, con thấy thế nào khi trao quà.
Bước cuối là phần nhiều gia đình bỏ qua. Nghe con kể về nụ cười của cô giúp con nối việc mình làm với niềm vui của người khác, đó là trái tim của lòng biết ơn. Thầy cô thường giữ những món quà tự làm rất lâu, có cô giữ cả chục năm.
Biết ơn cả khi cô nghiêm, khi con chưa hợp với cô
Không phải đứa trẻ nào cũng quý cô ngay. Có con thấy cô nghiêm, có con nhớ cô năm trước, có con không hợp tính cô. Ba mẹ đừng ép con phải thích cô, vì cảm xúc không ép được. Nhưng ba mẹ có thể giúp con phân biệt giữa thích một người và tôn trọng công việc của người đó.
Ba mẹ nói với con: "Con chưa thích cô, mẹ hiểu. Cô nghiêm vì cô muốn cả lớp học được. Con không cần thích cô ngay, nhưng mình vẫn cảm ơn cô vì cô dạy con." Rồi cùng con tìm một điều tốt cô đã làm, dù nhỏ. Thường thì sau vài tuần, khi con quen nề nếp, cảm giác của con về cô cũng thay đổi.
Nếu con không thích cô kéo dài và kèm sợ đi học, khóc mỗi sáng, ngủ không yên, ba mẹ nên tìm hiểu kỹ hơn, trò chuyện với con và với nhà trường. Đôi khi đó chỉ là chuyện thích nghi, đôi khi có điều gì đó cần được biết.
Thầy cô không chỉ ở trường: những người dạy con điều gì đó
Ngoài cô giáo ở lớp, con còn học từ nhiều người khác: cô dạy bơi, thầy dạy võ, cô dạy đàn, người hướng dẫn ở nhà văn hoá, bác hàng xóm dạy con thả diều, ông dạy con đánh cờ. Ba mẹ giúp con mở rộng chữ "thầy" ra những người này, để con hiểu rằng ai đã kiên nhẫn chỉ cho mình một điều mới đều đáng được biết ơn.
Với những người dạy con kỹ năng, lòng biết ơn thường hiện rõ nhất vào lúc con làm được: lần đầu bơi qua hết bể, lần đầu đánh trọn một bài đàn. Ba mẹ hỏi con: "Ai đã giúp con làm được việc này? Lúc con sợ nước, thầy đã làm gì?" Câu hỏi đặt thành công của con cạnh công của người dạy, để con không nghĩ mọi thứ chỉ nhờ mình.
Đồng thời ba mẹ cũng ghi nhận nỗ lực của chính con, vì biết ơn người dạy không có nghĩa là xem nhẹ công sức của mình. Con được tự hào vì đã cố gắng, và cũng biết rằng có người đã đứng cạnh mình trong lúc cố gắng ấy. Hai điều đó cùng tồn tại được. Khi lớn lên, đứa trẻ hiểu điều này thường trở thành người biết ghi công người khác trong công việc nhóm.
Biết ơn không có nghĩa là im lặng khi có điều sai
Đây là điều ba mẹ cần nói rõ với con: biết ơn thầy cô không có nghĩa là phải chịu đựng mọi thứ. Nếu có người lớn ở trường, dù là cô giáo hay bất kỳ ai, làm con đau, doạ con, chạm vào cơ thể con theo cách khiến con khó chịu, hay bắt con giữ bí mật với ba mẹ, con phải được kể với ba mẹ và được tin.
Ba mẹ nói với con điều này một cách bình thường, không làm con sợ hãi: "Con quý cô là tốt. Nhưng nếu có ai làm con đau hay sợ, kể cả người con quý, con luôn kể với ba mẹ. Ba mẹ sẽ không giận con." Một đứa trẻ được dạy như vậy vẫn biết ơn thầy cô, và còn an toàn hơn.
Khi con kể một chuyện đáng lo, ba mẹ nghe bình tĩnh, ghi lại lời con, không tra hỏi dồn dập, và liên hệ với ban giám hiệu nhà trường. Khi cần hỗ trợ thêm về bảo vệ trẻ em, ba mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Phần lớn thầy cô yêu nghề và thương trẻ, nhưng sự an toàn của con luôn đứng trước mọi điều.
Câu hỏi thường gặp
Con nói không thích cô giáo, có nên bảo con phải biết ơn cô không?
Không nên ép cảm xúc. Ba mẹ nghe con nói lý do, giúp con phân biệt giữa chưa thích một người và tôn trọng công việc của họ, rồi cùng con tìm một điều tốt cô đã làm. Nếu con sợ đi học kéo dài, ba mẹ trao đổi với nhà trường để hiểu rõ hơn.
Quà 20/11 con tự làm có quá đơn sơ không?
Không. Với trẻ mầm non và tiểu học, quà tự làm thường được thầy cô quý nhất vì đó là dấu vết thật của học trò. Ba mẹ chuẩn bị vật liệu và để con tự làm, không sửa cho đẹp. Một câu cảm ơn con tự nghĩ có giá trị hơn món đồ đắt tiền.
Ba mẹ không hài lòng với cô, có nên giấu con không?
Ba mẹ không cần giả vờ, nhưng không nên bàn chuyện đó trước mặt con. Hãy trao đổi riêng với cô hoặc nhà trường bằng thái độ tôn trọng. Trước con, ba mẹ giữ cách nói trung tính về cô, để con không mất chỗ dựa ở lớp.
Dạy con biết ơn thầy cô cũ đã chuyển trường thế nào?
Ba mẹ cùng con nhớ lại kỷ niệm với cô cũ, vẽ hoặc viết vài dòng gửi cô nếu còn liên lạc, hoặc ghé thăm lớp cũ một lần. Con học rằng biết ơn không dừng lại khi mình không còn học với người đó nữa.
Con lớp 4 hay cãi lại thầy cô, có phải con vô ơn?
Chưa chắc. Trẻ tuổi này bắt đầu có ý kiến riêng và muốn được nghe. Ba mẹ tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra, dạy con cách nói ý mình một cách tôn trọng, như xin phép, nói nhỏ nhẹ, nói sau giờ học. Có ý kiến khác không mâu thuẫn với biết ơn.
Có nên để con tặng quà riêng cho cô khi cả lớp đã tặng chung?
Nếu đó là món quà con tự làm, tặng thêm không sao, cô thường rất vui. Với quà mua, ba mẹ cân nhắc để không tạo so sánh giữa các bạn. Điều quan trọng với con là được tự tay bày tỏ, không phải giá trị món quà.