Muốn cháu biết ơn ông bà đang chăm mình, ba mẹ cần giúp con thấy những việc ông bà làm mỗi ngày, kể cho con nghe về ông bà, và cho con những việc vừa sức để đỡ ông bà. Đứa trẻ được ông bà đón đưa, nấu cơm, tắm rửa mỗi ngày rất dễ coi đó là chuyện tự nhiên, cũng như con coi việc ba mẹ làm là đương nhiên. Lòng biết ơn đến khi con được dẫn nhìn từ phía ông bà.
Ở nhiều gia đình Việt, ông bà là người ở cạnh cháu nhiều giờ nhất trong ngày. Bài này gợi ý cách ba mẹ làm cầu nối giữa cháu và ông bà, những việc nhỏ cháu làm được theo tuổi, cách xử lý khi cháu hỗn với ông bà, và giữ sợi dây gắn bó khi ông bà ở xa hay lúc ông bà ốm yếu.
Vì sao cháu dễ coi sự chăm sóc của ông bà là đương nhiên
Với một đứa trẻ lớn lên trong vòng tay ông bà, bà là người cho ăn, ông là người đưa đi học, như một phần của mỗi ngày. Con không có gì để so sánh, nên con không biết rằng ông bà đã chọn dành những năm tháng nghỉ ngơi để chăm cháu. Con cũng không thấy ông bà mệt thế nào sau một ngày bế bồng, vì người lớn thường giấu cái mệt trước trẻ.
Ông bà lại thường chiều cháu hơn ba mẹ. Cháu nhận được nhiều, ít khi phải đáp lại. Cảm giác được chiều có thể làm cháu quen với việc ông bà luôn nhường, luôn chiều, và đôi khi cháu cư xử với ông bà kém tôn trọng hơn với ba mẹ. Đây không phải lỗi của ông bà hay của cháu, mà là một khoảng trống chưa ai lấp.
Ba mẹ là người lấp khoảng trống đó, bởi ba mẹ đứng giữa: vừa là con của ông bà, vừa là ba mẹ của cháu. Cách ba mẹ nói về ông bà, cảm ơn ông bà trước mặt con, và kỳ vọng ba mẹ đặt ra cho cách con đối xử với ông bà sẽ quyết định nhiều điều.
Ông bà làm gì cho cháu mỗi ngày
Ba mẹ cùng con điểm lại những việc ông bà làm. Cột giữa là phần con thường không để ý:
| Việc con thấy | Phần phía sau con không thấy | Câu ba mẹ có thể kể |
|---|---|---|
| Bữa cơm có sẵn khi con đi học về | Bà đi chợ từ sáng, nấu món con thích | "Bà nhớ con thích canh bí nên sáng nay bà ra chợ sớm" |
| Ông đón con ở cổng trường | Ông ra đứng chờ từ trước giờ tan, có hôm trời nắng gắt | "Ông ra sớm để con khỏi phải chờ" |
| Quần áo sạch, gấp gọn | Bà giặt, phơi, gấp từng cái | "Áo này bà giặt tay cho sạch vết bẩn" |
| Ông bà kể chuyện, chơi cùng | Ông bà mệt nhưng vẫn ngồi chơi với con | "Ông đau lưng mà vẫn chơi cờ với con cả buổi" |
| Ông bà trông con khi ốm | Ông bà thức đêm, lo lắng, theo dõi nhiệt độ của con | "Đêm qua bà thức canh con đấy" |
Những câu kể này không nhằm làm con thấy có lỗi, mà để con nhìn thấy tình thương được thể hiện qua việc làm. Ba mẹ nói bằng giọng ấm áp, không trách móc, và nói thường xuyên chứ không chỉ nói khi con hỗn.
Ba mẹ làm cầu nối giữa cháu và ông bà
Cảm ơn ông bà trước mặt con. Mỗi chiều đón con từ nhà ông bà, ba mẹ nói "cảm ơn bố, cảm ơn mẹ hôm nay trông cháu". Con nghe điều đó mỗi ngày, hiểu rằng việc ông bà làm là một ân tình chứ không phải nhiệm vụ.
Kể cho con nghe về ông bà khi còn trẻ. Ông từng đi bộ đội, bà từng bán hàng ở chợ, ông bà từng nuôi ba mẹ thế nào. Biết ông bà có một cuộc đời trước khi thành ông bà giúp con nhìn ông bà như những con người.
Không chê ông bà trước mặt con. Ba mẹ có thể không đồng ý với cách ông bà chăm cháu, nhưng bàn riêng với ông bà. Nếu con nghe ba mẹ chê ông bà, con sẽ học cách coi nhẹ ông bà.
Giữ chung một số nguyên tắc với ông bà. Nếu ba mẹ và ông bà có những điều cơ bản giống nhau, như cách nói chuyện lễ độ, không đánh mắng, con không phải chọn phe. Những điều khác nhỏ hơn, ba mẹ có thể nhường ông bà.
Việc nhỏ cháu đỡ ông bà theo tuổi
Đáp lại bằng việc làm là cách con học biết ơn bằng tay chân, không chỉ bằng lời. Gợi ý theo tuổi:
- 2–4 tuổi: mang dép cho ông, đưa khăn cho bà, cất đồ chơi của mình để bà đỡ phải nhặt, ngồi yên cho bà buộc tóc.
- 5–6 tuổi: xếp bát đũa giúp bà, tưới cây cùng ông, lấy kính cho ông đọc báo, xâu kim cho bà, đấm lưng cho ông bà.
- 7–8 tuổi: rót nước mời ông bà, đọc truyện cho ông bà nghe, giúp bà nhặt rau, dắt bà đi dạo quanh nhà.
- 9–10 tuổi: nhắc ông bà giờ uống thuốc theo lời bác sĩ dặn, giúp ông bà dùng điện thoại gọi video, mang đồ nhẹ khi đi chợ cùng bà.
- Mọi tuổi: ngồi chơi với ông bà, nghe ông bà kể chuyện, hỏi han ông bà khi ông bà mệt.
Những việc này nhẹ nhàng, không nên biến thành nghĩa vụ hay việc để được khen. Ba mẹ khuyến khích, làm mẫu, và ghi nhận khi con tự làm. Ông bà thường vui nhất với những việc cháu tự nghĩ ra, dù nhỏ đến đâu. Khi cháu làm giúp, ba mẹ nhắc ông bà nhận lấy thay vì gạt đi "thôi để bà làm", vì cháu cần cảm giác việc mình làm là có ích thật, chứ không phải chỉ được cho làm cho vui.
Thời gian ở cạnh: món quà ông bà quý nhất
Khi cháu lớn dần, cháu có trường lớp, bạn bè, màn hình, và thời gian dành cho ông bà ít đi. Nhiều ông bà không cần quà, chỉ cần cháu ngồi cạnh một lúc, kể chuyện ở trường, ăn chung một bữa. Ba mẹ giúp con hiểu rằng thời gian ở bên là một cách biết ơn mà con làm được ở mọi tuổi.
Ba mẹ có thể tạo những dịp riêng cho cháu và ông bà: một buổi chiều cháu nấu món đơn giản cùng bà, một buổi sáng cháu theo ông ra vườn, một tối cả nhà xem ảnh cũ và nghe ông bà kể. Những dịp này không cần tốn kém, chỉ cần ba mẹ nhắc và giữ.
Khi ở cạnh ông bà, con cũng nên được dạy cất điện thoại, máy tính bảng. Ông bà nói chuyện mà cháu cắm mặt vào màn hình là một cảnh nhiều nhà gặp. Ba mẹ làm gương trước: khi ngồi với ông bà, ba mẹ cũng cất điện thoại. Con thấy ba mẹ dành trọn sự chú ý cho ông bà, con sẽ học theo.
Khi cháu được chiều quá, cháu hỗn với ông bà
Có lúc cháu quát ông bà, đòi ông bà làm theo ý mình, hay nói những câu làm ông bà buồn. Ba mẹ không nên mắng con trước mặt ông bà hay gắn nhãn con là đứa hỗn, vì như vậy chỉ làm không khí thêm căng. Ba mẹ bình tĩnh dừng tình huống, nói ngắn với con: "Con đang nói với bà bằng giọng to, bà buồn đấy. Mình nói lại nhé."
Sau đó, khi con đã bình tĩnh, ba mẹ trò chuyện với con về ông bà: ông bà đã làm gì cho con hôm nay, con nghĩ bà cảm thấy thế nào khi nghe câu đó. Để con tự nghĩ cách làm lành với bà, như nói một lời xin lỗi, ôm bà, làm giúp bà một việc. Việc sửa chữa con tự chọn có giá trị hơn lời xin lỗi bị ép.
Ba mẹ cũng trao đổi riêng với ông bà, nhẹ nhàng, về việc giữ một vài giới hạn chung. Ông bà chiều cháu vì thương, ba mẹ cảm ơn tình thương đó và cùng ông bà tìm cách để cháu vừa được thương vừa biết tôn trọng ông bà. Khi ông bà đặt giới hạn với cháu, ba mẹ ủng hộ ông bà trước mặt con, để con thấy lời ông bà cũng có trọng lượng như lời ba mẹ.
Khi ông bà ở xa: giữ gắn bó qua từng tuần
Với gia đình ông bà ở quê hay ở tỉnh khác, lòng biết ơn cần được nuôi qua khoảng cách:
- Hẹn một buổi gọi video cố định mỗi tuần, để cả ông bà và cháu chờ đợi.
- Trước buổi gọi, hỏi con muốn kể gì cho ông bà, muốn khoe gì.
- Gửi tranh con vẽ, thiệp con làm qua bưu điện hoặc khi có người về quê.
- Khi nhận quà ông bà gửi lên, cùng con gọi điện báo đã nhận và kể con thích thế nào.
- Mỗi dịp về quê, để con có thời gian riêng với ông bà, không chỉ đi chơi với anh chị em họ.
- Giữ ảnh ông bà ở chỗ con nhìn thấy, thỉnh thoảng kể chuyện về ông bà.
Khoảng cách làm sợi dây mỏng đi nếu không ai giữ. Ba mẹ là người nhắc và tạo dịp, đến khi con đủ lớn để tự giữ. Nhiều đứa trẻ lớn lên vẫn gắn bó với ông bà ở xa nhờ những cuộc gọi đều đặn ấy. Khi ông bà gọi lúc con đang mải chơi, ba mẹ nhắc con dừng lại vài phút, vì với ông bà ở xa, mấy phút nghe giọng cháu là niềm vui của cả ngày. Con hiểu được điều đó thì những lần sau sẽ tự chạy ra nghe máy mà không cần ai gọi.
Khi ông bà ốm yếu, tuổi cao
Ông bà già đi, có lúc ốm, có lúc quên, đi lại chậm. Trẻ nhỏ có thể sợ khi thấy ông bà nằm viện, hay khó chịu khi ông bà hỏi đi hỏi lại một câu. Ba mẹ giải thích cho con một cách đơn giản: "Ông già rồi nên hay quên, không phải ông không thương con." Con hiểu thì con kiên nhẫn hơn.
Khi ông bà ốm, cho con một việc nhỏ để chăm ông bà: mang cốc nước, kể chuyện vui, vẽ tặng một bức tranh. Con được góp phần sẽ bớt sợ và thấy mình có ích. Đây cũng là lúc con hiểu rõ nhất rằng ông bà từng chăm mình, giờ đến lượt mình đáp lại theo sức nhỏ của mình.
Ba mẹ không cần giấu con chuyện ông bà ốm, nhưng nói ở mức con hiểu và không làm con hoảng sợ. Nếu ông bà ốm nặng hay qua đời, con cần được nói thật và được buồn cùng cả nhà. Những ký ức về việc con đã chăm ông bà sẽ trở thành điều con mang theo lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà chiều cháu quá, làm sao để cháu vẫn biết ơn?
Ba mẹ cảm ơn tình thương của ông bà trước mặt con, kể cho con nghe công sức ông bà bỏ ra, và cho con những việc nhỏ để đáp lại. Đồng thời trao đổi riêng với ông bà về vài giới hạn chung. Được chiều không làm cháu vô ơn nếu cháu cũng được dẫn nhìn từ phía ông bà.
Cháu chỉ thân ông bà một bên, ba mẹ có nên lo?
Trẻ thường gắn bó với người ở cạnh mình nhiều hơn, đó là chuyện tự nhiên. Ba mẹ tạo thêm dịp để con gần ông bà bên kia, kể chuyện về ông bà, gọi điện đều đặn. Không ép con thể hiện tình cảm ngang nhau, vì tình cảm cần thời gian để lớn.
Con 4 tuổi không chịu chào ông bà, có phải con vô lễ?
Chưa chắc. Trẻ 4 tuổi có thể đang mải chơi, ngại, hoặc mệt. Ba mẹ làm mẫu, chào ông bà trước, nhắc con nhẹ nhàng, không mắng trước mặt ông bà. Phần lễ phép sẽ đến dần khi con lớn và gần ông bà hơn.
Ông bà và ba mẹ dạy cháu khác nhau, cháu nghe ai?
Ba mẹ và ông bà nên thống nhất vài điều cơ bản, như không đánh mắng, cách nói chuyện tôn trọng. Những điều nhỏ hơn, cháu có thể hiểu rằng ở nhà ông bà có nếp riêng. Ba mẹ không bàn chuyện này trước mặt cháu để cháu không phải chọn phe.
Có nên nhờ cháu chăm ông bà khi ông bà ốm?
Có, ở mức vừa sức và an toàn, như mang nước, kể chuyện, ngồi cạnh. Không giao cho trẻ những việc vượt sức như cho uống thuốc một mình hay đỡ người nặng. Người lớn vẫn là người chịu trách nhiệm chính trong việc chăm sóc.
Ông bà mất khi cháu còn nhỏ, làm sao để cháu vẫn nhớ ơn?
Ba mẹ giữ ảnh, kể chuyện về ông bà, nhắc những việc ông bà từng làm cho cháu, nấu món ông bà hay nấu. Trẻ nhỏ có thể không nhớ rõ, nhưng qua lời kể của ba mẹ, con biết ông bà đã thương mình thế nào.